به بهانهء چاپ ترجمهء کتاب صد شعر از صد شاعر ژاپنی (علیرضا سعادت)
اینکه ترجمه ء یک اثر ادبی علی الخصوص شعردر اکثر موارد تاثیر گذاری و لطافت اصل
اثر را ندارد بر کسی پوشیده نیسـت والبته اهل فن در این باره سخن فراوان گفته اند اما در
این میان نکته ای قابل توجه است و آن اینکه بسیارست ترجمه هایی که از صافی دو زبان
عبور کـرده اند و در چنین مواردی نه تنها جان کلام و روح اثر منتقل نمی شود بلکه گاهی
تبدیل به یک اثر کاملا متفاوت از اصل آن می شوند.اینها را گفتم تا برسم به کتاب صد شعر
از صد شاعر ژاپنی که آقای علیرضا سعادت آن را ازژاپنی به فارسی برگردانده اند.در حین
خواندن کتاب به شعرهایی برخوردم که توسط دیگران نیز به فارسی ترجمه شده اند البته از
انگلیسی به فارسی.در اکثر موارد ترجـمه هایی که از زبان انگلیسی صورت گرفتــه اند با
تر جمه هایی که مستقیم اززبان ژاپنی هستند(ترجمه های آقای سعادت)متفاوت است نه از
لحاظ بیان که طبیعی ست بلکه از نظر معنا البته ناگفته نماند که به نظر من علت اصلی این
تفاوتها همان است که در ابتدای بحث گفتم یعنی رد شدن شعر از صافی دو زبان و با اینکه
تسلط مترجم مهم است اما وقتی شعری به عنوان مثال از ژاپنی به انگلیسی ترجمه شود و
بعد کسی بخواهد آن راازانگلیسی به فارسی برگرداند با متـن انگلیسی مواجه است و طبعا
اگرمترجم انگلیسی اشتباه کرده باشد مترجم فارسی هم ناگزیر به اشتباه خواهد افتاد والبته
بعضی از تفاوتها هم به خاطر این است که ترجمه ء آزاد صورت می گیرد به هر حال سخن
در این مورد بسیار است و از بضاعت من خارج... و برای اینکه بی سند سخن نگفته باشم
چند نمونه می نوسیم :
از ژاپنی
جدا می شویم از یکدیگر
بر بلند قله ء اینابا
صدای رویش درختان کاج را
باید که بشنوم
پس شتابان به سوی تو باز خواهم آمد
از انگلیسی
باید ترکت کنم اما
اگر بشنوم صدای رویش سرو را بر کوه اینابا
باز خواهم گشت بی درنگ
زویا پیر زاد
از ژاپنی
شبانگاهان موج موج به هم می پیچد
در ساحل
و در بستر شبا نه ام
از چشم همه دور است
آن یگانه ء رویاها یم
از انگلیسی
به هم می پیچند امواج ساحل سومی
شباهنگام
از میان دهلیزهای رویا
به دیدارت می ایم پنهانی
زویا پیر زاد
از ژاپنی
آن هنگام که خیره
به گستره ای تا دور دست بهشت ما نده ام
در سرزمین کاسوگا
به دامنه ء کوه میکا سا
ماه نیز هنوز مهمان آسمان است
از انگلیسی
نگاهم در آسمان غریب پرسه می زند
آن سوی، ماه بالا می آید
آه بنگرید
شبیه آنی ست که در زادگاهم
در کاسوگا
بر کوهها می درخشید
حمید زرگر باشی
از ژاپنی
شبیه ملوانی سرگردانم
با سکانی لرزان در دست
به هنگام عبور از تنگه ای باریک
چند و چون مسیر پر خم و پیچ عشق را
نمی شناسم
از انگلیسی
این سان که کشتی نگون بخت
سکان شکسته از او دریا
در تنگه ء یورا
بی اختیار رانده می شود
این گونه است نیز
عشق من
حمید زرگر باشی
از ژاپنی
نیمه شب خروس می خواند تا شنوندگان آوازش را
به گمان صبح بفر یبد
اما به دروازه ء اوسا کا
نگهبانان هیچ گاه فریب این آواز را نمی خورند
از انگلیسی
هر چند به من بگویی
شنیدی بانگ خروس را به نیم شب
نگهبان دروازه ء اوسا کا
باورت نخواهد داشت
زویا پیر زاد
از ژاپنی
آی نگهبان دروازه ء سوما
چند بار در خواب و بیداری های شبا نه ات
آواز مرغ باران را که از جانب
جزیره ء آواجی به این سو می آید
شنیده ای؟
از انگلیسی
از فریاد مرغان ساحلی بر جزیره ء آواجی
چندین و چند شب بیدار مانده ای
دیده بان دروازه ء سوما ؟
زویا پیر زاد
از ژاپنی
بر دشت تا دور دست گسترده
در سرزمین مادری ام در شبی این چنین آرام
باد پاییزی از جانب کوه می وزد و سرمایش
نرم نرم به پیراهنم دست می کشد
از انگلیسی
از یوشینو باد پاییز می وزد
شب محو می شود
دهکده سرد
صدای جامه کوبی می آید
زویا پیر زاد
از ژاپنی
بعضی مردم اندوهگینم می کنند
بعضی مردم نفرتم را بر می انگیزند
محزون و آرام
در این هستی آکنده از دردمندی
که خانه ایست بزرگ لبریز اندوه
از انگلیسی
گاه بر آدمها ترحم دارم
گاه در نظرم حقیرند
زندگی ام را نیز اینگونه می بینم
با اکراه و ترحم
حمید زرگر باشی
از ژاپنی
مثل علفهای دریایی
که در ساحل دور ماتسوو
در آرامش غروبی می سوزند و فرو می ریزند
همه ء جانم شعله می شکد
جا مانده چشم انتظار او که هیچ وقت نیامد
از انگلیسی
در شامگاه آرام ساحل ماتسوو
منتظر می مانم و نمی آیی
و چون موجهای شعله ور
می سوزم من هم
زویا پیر زاد
از ژاپنی
در تمام امتداد شب
ساعت ساعت را سپری می کنم غرق رویاهای خویش
سپیده دم دیر کرده است
و دریچه های اتاق روشنی را از جان من
دریغ می کنند
از انگلیسی
سراسر شبی پر تشویش را در انتظار
سر انجام از لا به لای شکاف کرکره ها
سحر می رسد از راه
سرد و بی احساس
همچون شب
زویا پیر زاد
از ژاپنی
پاییز در ابتدای شب
شرجی
هنوز غبار رطوبتی ست که فرو می چکد
میان برگهای صنوبر
یکریز یکریز
از انگلیسی
شانه های سرخدار
هنوز از شبنم بامدادی نمناک
و باز مه شام پاییزی
دارد آهسته تن می کشد
حمید زرگر باشی
از انگلیسی
قطره های آویخته
بر سوزنی برگها نخشکیده اند
در جنگل
پیش از آن که
مه شامگاه برخیزد
ابوالقاسم اسماعیل پور
از ژاپنی
او را می بینم در راهی
به تاریکی نیمه شب
اما نمی دانم ایا اوست به راستی
چرا که ماه در میان ابرها به تاریکی فرو رفته است
از انگلیسی
او بود یعنی؟
از او تنها تلالویی دیدم
تا مه ابری پیش آمد و
وی را در بر کشید
ماه نیمه شبی را
حمید زرگر باشی
از انگلیسی
کسی می گذرد
و تا در تردیدم با خود که :
اوست این؟
می پوشانند ابرها ماه نیم شب را
زویا پیر زاد
از ژاپنی
از خاطر خواهم برد
تمام این هستی را
و از خاطر خواهد رفت تمام زندگیم
تنها بگذار به خاطر داشته باشم تا ابد
آخرین دیدارم را با تو
از انگلیسی
به زودی باید بمیرم
آه بگذار بار دیگر
چهره ات را ببینم
تا در آن جهان فراموشت نکنم
حمید زرگر باشی
از انگلیسی
نخواهم بود آیا
یا به یاد خواهم آورد در آن جهان
آخرین دیدارمان را ؟
زویا پیر زاد
منابع : آوای جهیدن غوک ، عشق مرگ و شبهای مهتابی ، آلاچیق چلچله ها
صد شعر از صد شاعر ژاپنی (ترجمه از ژاپنی علیرضا سعادت)
